04 November 2015

Komunikasi Gaduh

 Oleh: Firdaus*


Kalimat atas petunjuk bapak presiden…, sangat populer di masa pemerintahan Orde Baru,  terutama ketika Menteri Penerangan Republik Indonesia dijabat Harmoko.  Kalimat itu diucapkan ketika  memberikan penjelasan seputar keputusan dan kebijakan pemerintah atau melaporkan hasil rapat kabinet, antara presiden dengan para pembantunya kepada masyarakat.
Pada rabu pertama setiap bulan, selepas siaran Dunia Dalam Berita di TVRI. Ketika itu  ada program  Laporan Khusus Rapat Kabinet Terbatas.  Program tersebut dirasakan banyak orang “mengganggu” kenikmatan  menonton satu-satunya siaran televisi  ketika itu, karena materi dan formatnya acaranya tidak menarik, tapi sangat disukai ayah  saya.

11 July 2015

Tur dek Basiarak



Oleh: Firdaus

Dek lah salasai anak sikola SMP jo SMA ujian pangabisan, lah diumuman pulo luluih indak luluihnyo, rami sangaik urang mambuek aleek. Satiok suduik nagari, suduik kampuang, suduik jorong, ado-ado se ale-ek nan dibuek.
Ado ale-ek nan dibuek co bisua bakuman, sakali bangkak langsuang malatuih. Sakali manganggo, sakali kuok. Sakali kuok langsuang manganggo. Nan lai agak cadiak, ale-ek ko lai dikarajoan sajak lamo. Lah dicataik apo nan ka dibuek, lah dituliehnyo apo nan kadikarajoan.
Samantang bana cando baitu, indak ado gadiang nan indak ratak, indak ado baralek nan indak pacah piriang. Kok indak pacah, eh.. antah disangajo antah baitu pulo adaiknyo, ado se nan pacah. Kok indak, dipacahan lah bagai.
Itu nan dirutok-an dek Karapai. Kok nan maraso cadiak, atau bacadiak-cadiak an, sabananyo indak labiah daripado cadiak buruak doh. Nan ka lamak paruiknyo sajo.
“Sakik banak waang dek nan dibuek urang-urang tu?” Badai batanyo ka Karapai sambia mangirai-ngirai kipeh satenyo di pondok sate Tukang Kipeh.

Mandoa-an Urang Tatilantang

 Oleh: Firdaus
 
Karapai masuak ka pondok sate Tukang Kipeh co urang tele. Inyo baturo-turo mengecek surang. Indak tantu ojok. Antah ka sia inyo madok, indak jaleh ujuang pangke e doh. Sa nyampang coitu, Karapai mulonyo co urang indak tau, tapi indak talok dek e mancaliak konco palangkinnyo baturo-turo surung.
“Dima waang mandi tadi? Bantuak urang tasapo dek antu paburo den caliak,”
“Indak dek masalah mandi e doh, indak pulo dek karano tasapo doh..”
“Tu dek a?” tanyo Badai tagak pinggang.
 “Dek paja-paja antu tu..”
“Sia nan waang mukasuik?”
“Iyo lah anggok raya bana waang mah. Lah kaleboh ampok urang sanagari ko, waang indak juo tau lai. Jan labo manggaleh ko sajo nan waang etong satiok ari. Sakali-sakali caliak juo lah kalua dek waang..” kecek Karapai tabik suga.

Tamakan Sagun-sagun

Oleh: Firdaus

Karapai duduak mancangkuang di suduik pondok sate nan bamerek pondok sate Tukang Kipeh. Nan dicaliak antah kama, nan dipikian antah apo. Indak jaleh duduak tagaknyo doh.
“Co baruak indak tajua bantuak kawan mah…” sapo Badai.
“Waang nan baruak…!”
“Ops! Paneh kawan mah, lai indak tasapo? Di raia ma ka wan mandi tadi?”
“Kok di raia ma waden mandi, tu indak urusan waang doh”
“ Ndak anti. Emangnya gue pikirin?”
“Sajak saisuak, waang kan indak punyo pikiran juo doh”
“Kecek sia?”
“Kecek waden”
“Kok waang nan mangecek, masuak suok kalua kida dek waden,”
“Tu nah bantuaknyo mah,”
“Kok iduik ko, indak paralu dipikian bana doh kawan”
“Baa ka indak den pikian, sajak dulu awak nan dipagarahan se dek urang-urang nan ma uruih awak,”
“Mukasuik waang?”
“Waden agiah tau ciek ka waang dih. Anak waden nan gadang lah tamaik es em a, kapatang alah diumuman asianyo. Adiaknyo lah salasai pulo ujian es em pe. Paniang waden,”
“Iyo lah onggok raya bana waang mah. Itu se lah paniang. Nan gadang tu, kok waang lai bapitih, suruah inyo kuliah, kok indak bapitih, suruah inyo bakarajo, cari pitih dulu. Nan adiaknyo, masuak an ka es em a atau ka es em ka. Salasai tu mah,”
“Indak salasai di situ se doh. Waden binguang dek merek sakola kini..”
“Mukasuik waang?”
“Waang tau ndak, tiok sabanta, satiok baganti apak-apak di ateh nan ma uruih, baganti pulo lakek tangannyo. Bantuak e, lah dikicuah-kicuah sajo awak dek nyo,”
“Lansuang ka pokok masalah se lah kawan… samakin binguan waden dek waang mah..”
“Wak etong dari ujian se dulu. Kini namo e UN, sabalunnyo ado UAN, tu ado lo UNAS, ado lo Ebtanas, ujian negara, ujiang penghabisan. Manga urang-urang tu kok diganti tiok sabanta? Sajak saisuak, nan awak tau es em a, tu ado es me a, es te em, es em ka ka,  eh… kapatang-kapatang ko diubahnyo jadi es em u jo es em ka. Kini caliak lah dek waang, lah babaliak lo ka es em a baliak. Ado lo lokal unggul, ado akselerasi, ado lo sekolah berstandar internasional, tu ado lo rintisan sekolah berstandar internasional. Tu kini lah pendidikan bakarakter pulo galeh nan dijua e. Dulu indak ado disabuik saketek alah e, ebat-ebat juo urang saisuak mah. Buya Hamka, Bung Hatta, Agus Salim, Rohana Kudus, M.Yamin, Tan Malaka,  Bung Karno, Tuanku Imam Bonjol, indak di sakola er es be i doh, indak di sakola bakarakter doh, ebat juo baliau tu nyo. Nan tapikian dek waden, lai indak tamakan sagun-sagun apak-apak nan ma ubah tiok sabantu tu? “
“Jikok waang nan manjadi apak-apak tu?”
“Indak usah waang tanyo. Sakola-sakola nan ado ko ka den jadian sakola ebat sado alahnyo. Labiah ebat dari sakola bakarakter tu, dari er es be i tu, dari…”
Sabalun kecek e tu dilaruihannyo, tib-tibo Badai mamotong kecek Karapai, “lai indak tamakan sagun-sagun waang?”
Karapai ta antok. Takongkang!*


CATATAN:
Tulisan ini dimuat di Harian Umum Rakyat Sumbar, pada rubrik TUKANG KIPEH, edisi 16-05-2011
 

B a l a

Oleh: Firdaus

Indak lapeh incek mato Badai mamparatian Karapai. Sajak tadi, tampak buruak bana manuang konco palangkinnyo tu, bantuak baruak indak tajua.
Sambia galak, Badai mangajuik an konconyo tu.
“Iyo lah buruak manuang waang mah kawan, bantuak baruak indak tajua..” Badai mamulai paretongan sambia malatak-an sakarek kopi paik, kopi perai untuak konconyo tu.
“Baa ka indak baruak manuang waden dek waang..”
“Apo juo nan waang pikian? Lah bakalibuik pulo waang jo bini waang?”
“Indak itu doh, kalera!”

U j i a n

Oleh: Firdaus

Sajak sapakan ko, Badai ilia mudiak ndak karuan. Di pondok satenyo, lah sariak urang nan ka mambali sate nan basobok jo inyo. Pondok sate  tu dipicayoan ka Karapai. Mulonyo Karapai indak namuah karano inyo indak parnah manggaleh sate. Nan inyo tau, iyo ka ladang.
Bak kecek lagu; dek santiang aka rangik, maisok darah dalam dagiang, luko nan indak banampaan. Itu nan diakai Badai ka konco palangkinyo tu. Eh.. indak taraso, lah sapakan sajo Karapai manggantian Badai manggaleh sate. Nan Karapai indak tau, kama paja tu mailang salamo sapakan ko.
“Iyo panek kaki waden, angek-angek ikua waden, eh nan sakola alun juo salasai lai…” Badai mahampeh-an ikua di paleh-paleh pondok satenyo.
“Sakola? Sakola sia nan waang uruih?”
“Kamanakan waden, sapakan nan lapeh, kamanakan dek ujian tamaik es em a, nan hari ko ado lo surang lai ka salasai es em pe..”
“Manga waang pulo nan mauruih, kama apak mandenyo?”
“Apak mandenyo mintak tolong ka waden, karano inyo iduik jauah di subarang,”
“Oo.. nan anak si Jibun tu? Apo bana nan sarik dek paja-paja tu sahinggo waang jago bana?”
“Itu-lah, indak mangarati waden doh..”
“Kok indak mangarati, manga waang uruih?”

Ulek Bulu

Oleh: Firdaus

Lah buncah urang sanagari, nan Karapai ko indak juo mancogok batang iduangnyo. Antah dimalah kawan ko kini. Biasonyo, kok mancarinyo, indak sarik bagai doh. Ada tigo tampek untuak basuo jo inyo. Partamo, iyo di rumahnyo di suduik nagari. Kaduon, di parak.  Katigo, di pondok sate Badai.
Di pondok sate ko, indak paralu ditanyo bagai. Lapeh asyar sampai manjalang mugarik, sudah tu salasai isya sampai Badai manyuruahnyo bakirok. Sabalun disuruah dek Badai, alun ka barasak Karapai dari pondok sate tu lai.
Nan sakali ko, iyo alah agak lambek indak nampak puncak iduangnyo. Masuak ari nan ka sambilan, katiko indak ado nan mananyo inyo lai, tibo-tibo inyo mancogok di pondok sate Tukang Kipeh punyo Badai.
“Kama sajo waang salamo ilang?” tanyo Badai.
“Lai indak jauah-jauah dari nagari ko doh. Waden ka Nagari Subarang mancaliak ulek bulu,”
“Ulek bule? Apo pulo labiahnyo ulek bulu di situ, kok jauah-jauah waang ka sinan?”
“Labiahnyo dek balian dari nan biaso. Sakambuik buruak di nagari tu. Indak sajo di daun, tapi sampai ka batang kayunyo bagai, sudah tu sampai pulo ka rumah-rumah urang…”
“Kok hanyo mancaliak nan bantuak tu, manga  pulo musti pai jauah-jauah. Di siko banyak mah..” jawek Badai sambia malatak-an kopi paik sakarek.
Kok kopi nan bantuak ko, kopi perai mah. Badai lah tau jo taratik konco palangkinnyo tu. Kalau Karapai duduak di pondok sate tu sambia maambuih angok gadang dua kali, sudah tu maampeh-an kopiahnyo ka meja, tu tando inyo indak bapitih jo indak namuah pulo bautang. Daripado maota kariang sajo, Badai malatak-an kopi paik sakarek. Perai.
Kalau indak maambuihan angok gadang, tu kopiahnyo indak turun dari kapalo, tando minta utang sagaleh kopi diagiah gulo. Jikok inyo datang, katiko sampai di tampek duduak sambia manokok-nokok meja jo jari tunjuknyo limo kali, mako itu tandonyo Karapai sadang bapitih. Sagaleh kopi ditambah sapiriang sate jo limo sala lauak, abih dipugehnyo sakali duduak mah. Kalau maoto agak lamo, biasonyo batambah jo sakarek kopi paik lai.
“Mukasuik waang?”
“Kok mancaliak ulek bulu, manga musti ka sinan waang? Di siko saungguak gaek nan jadi ulek bulu tu mah. Si Badu, Atai, Belai, Simpai, Pudin, itu kan bagian dari ulek bulu mah. Alun nan lain lai. Bantuak indak tau sajo waang mah…”
“Kok nan itu, balain mah kawan. Nan waden mukasuik, iko sabana ulek bulu. Indak ulek bulu nan waang sabuik tu doh..”
“Jadi, nan waang mukasuik nan bantuak kaba di radio nan acok kito danga salamo ko..?”
“Batua kawan,” jawek Karapai.
Tibo-tibo, Badai galak sajadi-jadinyo. Galaknyo bacampua geleang-geleang kapalo. Karapai tapana. Ba-a kok tibo-tibo sajo konconyo bantuak itu. Dimalah tasaponyo paja ko tadi. Dek lamo bana galak tu, Karapai binguang. Ditanyolah ka konconyo tu, ba-a kok inyo galak bantuak tu.
“Den tagalak karano ulek bulu mancaliak ulek bulu,” jawek Badai  batuak ketek-ketek, batuak mancimeeh sambia  manggoyang-goyangan tangan suoknyo di muko dadonyo, bantuak gaya urang mangipeh sate.
“Waang kecek-an waden ulek bulu?” suaro Karapai naiak.
“Indak waden nan manggecek-an waang ulek bulu doh, tapi indak saketek nan manyabuik coitu. Roman waang elok, rancak, tapi jikok waang lah mangirai, gata urang sabalik dek waang…”
“Kapunduang waang! Badai kalera!” ariak Karapai.*

CATATAN:
Tulisan ini dimuat di Harian Umum Rakyat Sumbar, pada rubrik TUKANG KIPEH, edisi 18-04-2011